Nhượng quyền thương hiệu đang trở thành mô hình kinh doanh được nhiều nhà đầu tư quan tâm, đặc biệt trong lĩnh vực cà phê, nhà hàng và ẩm thực. Với lợi thế tận dụng sẵn uy tín thương hiệu và mô hình vận hành đã được kiểm chứng, hình thức này giúp người kinh doanh rút ngắn thời gian xây dựng thị trường và giảm thiểu rủi ro khi khởi nghiệp.
Nhượng quyền thương hiệu là gì?
Nhượng quyền thương hiệu (Franchise) là hình thức kinh doanh trong đó bên sở hữu thương hiệu cho phép cá nhân hoặc doanh nghiệp khác sử dụng tên thương hiệu, mô hình vận hành, sản phẩm/dịch vụ và hệ thống quản lý để kinh doanh trong một thời gian nhất định. Đổi lại, bên mua thương hiệu cần trả phí nhượng quyền và tuân thủ các tiêu chuẩn do bên nhượng quyền quy định.
Sasin là một trong những thương hiệu có mô hình nhượng quyền rộng rãi khắp cả nước
Mô hình kinh doanh này phù hợp nhất với những thương hiệu đã có độ nhận diện và vị thế vững chắc trên thị trường. Khi đó, bên nhận quyền có thể tận dụng uy tín sẵn có để nhanh chóng triển khai kinh doanh, rút ngắn thời gian hoàn vốn và gia tăng lợi nhuận mà không phải xây dựng thương hiệu từ con số 0. Chính vì vậy, hình thức này ngày càng được nhiều nhà đầu tư lựa chọn trong những năm gần đây.
Franchise cực kỳ phổ biến trong lĩnh vực F&B, các thương hiệu lớn như mì cay Sasin, The Coffee House, Highland đều có chính sách nhượng quyền để tăng độ phủ sóng trên toàn quốc. Kể cả các chuỗi thương hiệu bán take away nhỏ lẻ cũng áp dụng hình thức kinh doanh này khi đã xây dựng được độ nhận diện nhất định.
Các hình thức nhượng quyền thương hiệu phổ biến
Tùy theo chiến lược mở rộng và mức độ kiểm soát mong muốn, nhượng quyền thương hiệu được chia thành nhiều hình thức khác nhau. Việc hiểu rõ từng mô hình sẽ giúp doanh nghiệp và nhà đầu tư lựa chọn phương án phù hợp với nguồn lực, kinh nghiệm và mục tiêu phát triển.
Có nhiều hình thức nhượng quyền thương hiệu
Nhượng quyền toàn diện (Full Franchise)
Đây là hình thức phổ biến nhất, trong đó bên nhượng quyền chuyển giao gần như toàn bộ mô hình kinh doanh như tên thương hiệu, quy trình vận hành, công thức sản phẩm, cách đào tạo nhân sự và marketing. Hình thức này giúp bên nhận quyền có thể triển khai mô hình nhanh, giảm rủi ro nhờ quy trình đã được kiểm chứng và thành công trước đó.
Tuy nhiên chi phí nhượng quyền và mức độ ràng buộc thường cao, khó linh hoạt trong quá trình vận hành.
Nhượng quyền không toàn diện (Product/Trademark Franchise)
Ở mô hình này, bên nhận quyền chủ yếu được sử dụng tên tuổi thương hiệu hoặc được phân phối sản phẩm mà không nhận đầy đủ hệ thống vận hành. Ưu điểm là chi phí thấp, được quyền linh hoạt trong quản lý kinh doanh. Tuy nhiên do thiếu quy trình, chiến lược vận hành, đào tạo nhân sự hay quảng bá nên đôi khi có thể ảnh hưởng đến kết quả kinh doanh.
Hình thức này phù hợp với những nhà đầu tư đã có kinh nghiệm hoặc định hướng vận hành rõ ràng, đủ khả năng linh hoạt phát triển mô hình theo chiến lược riêng của mình.
Nhượng quyền quản lý (Management Franchise)
Nhượng quyền quản lý khá tương tự với Full Franchise, tuy nhiên ở hình thức này, bên nhượng quyền sẽ tham gia sâu vào hoạt động vận hành hoặc cử đội ngũ quản lý trực tiếp hỗ trợ. Ưu điểm là đảm bảo chất lượng dịch vụ đồng đều, khả năng lấy lại vốn và sinh lời nhanh và giảm áp lực vận hành cho nhà đầu tư.
Tuy nhiên, mô hình này thường đi kèm chi phí cao hơn do phát sinh các khoản quản lý và hỗ trợ vận hành. Đồng thời, bên nhận quyền cũng bị hạn chế quyền chủ động và khó toàn quyền kiểm soát hoạt động dù vẫn là chủ đầu tư.
Nhượng quyền phát triển khu vực (Area Development Franchise)
Bên nhận quyền được độc quyền phát triển thương hiệu trong một khu vực địa lý và có quyền mở nhiều điểm bán theo lộ trình cam kết. Tất nhiên bên mua cũng được sử dụng toàn bộ về công thức, tên thương hiệu, quy trình vận hành vv.. Hình thức này cực kỳ phù hợp với người đang có số vốn lớn để tạo lợi thế độc quyền, có tiềm năng mở rộng lớn, có khả năng thu hồi vốn nhanh.
Tuy nhiên, để phủ kín khu vực nhận quyền, nhà đầu tư cần nguồn vốn mạnh và phải chịu áp lực hoàn thành chỉ tiêu mở điểm theo cam kết hợp đồng. Đồng thời, bên nhận quyền cũng phải có năng lực quản lý và vận hành tốt khi mở rộng hệ thống với số lượng cửa hàng lớn.
Nhượng quyền đơn lẻ (Single-unit Franchise)
Đây là hình thức bên nhượng quyền thương hiệu ít phổ biến hơn, trong đó người mua chỉ được phép mở một điểm kinh doanh dưới thương hiệu đã nhượng quyền. Ưu điểm là dễ quản lý, phù hợp với người mới tham gia khởi nghiệp, có số vốn đầu tư ban đầu không quá lớn. Tuy nhiên với hình thức này, tốc độ mở rộng chậm và khó tạo lợi thế quy mô trong cùng 1 khu vực.
Nhượng quyền thứ cấp (Master Franchise)
Trong mô hình này, bên nhận quyền cấp cao được phép phát triển thương hiệu trong một quốc gia hoặc vùng lớn và có quyền bán lại franchise cho đối tác khác. Ưu điểm là giúp thương hiệu mở rộng cực nhanh và có thể tận dụng nguồn lực địa phương. Nhược điểm là việc kiểm soát chất lượng toàn hệ thống phức tạp và phụ thuộc nhiều vào năng lực của master franchise.
Một số lưu ý nếu mua nhượng quyền thương hiệu
Kiểm tra pháp lý nhượng quyền
Hãy đảm bảo thương hiệu đã được đăng ký bảo hộ hợp pháp và hoạt động nhượng quyền tuân thủ đầy đủ quy định pháp luật. Hợp đồng cần quy định minh bạch về phạm vi quyền sử dụng, thời hạn, mức phí, điều kiện chấm dứt cũng như các cam kết hỗ trợ dành cho bên nhận quyền nhằm hạn chế tranh chấp về sau. Đây là bước đặc biệt quan trọng giúp nhà đầu tư phòng tránh rủi ro ngay từ đầu.
Cần xem xét tính pháp lý và kiểm tra kỹ các điều khoản trước khi ký hợp đồng mua thương hiệu
Thực tế cho thấy không ít trường hợp sau khi mua nhượng quyền lại rơi vào tình trạng “mang con bỏ chợ”, khi bên bán không hỗ trợ về mặt vận hành, nguyên liệu dù đã mua full option. Điều này khiến nhà đầu tư phải tự xoay xở vận hành dù đã bỏ ra chi phí lớn nhưng vẫn đứng trước nguy cơ thua lỗ. Vì vậy, trước khi ký kết, cần rà soát kỹ các điều khoản về đào tạo, hỗ trợ vận hành, cơ chế giám sát và quyền lợi sau nhượng quyền để đảm bảo nhận được sự đồng hành thực chất và lâu dài từ phía thương hiệu.
Đánh giá năng lực tài chính
Ngoài phí nhượng quyền thương hiệu ban đầu, nhà đầu tư cần dự trù thêm chi phí mặt bằng, setup, vận hành, marketing và vốn dự phòng. Nhiều mô hình thất bại không phải do thương hiệu yếu mà vì thiếu dòng tiền duy trì giai đoạn đầu. Bên cạnh đó, nên chuẩn bị nguồn vốn dự phòng đủ để vận hành ít nhất 6–12 tháng trong trường hợp doanh thu chưa đạt kỳ vọng.
Việc tính toán kỹ điểm hòa vốn, thời gian hoàn vốn và biên lợi nhuận thực tế sẽ giúp nhà đầu tư chủ động hơn và tránh áp lực tài chính khi mới triển khai.
Hiểu rõ mức độ hỗ trợ vận hành
Không phải franchise nào cũng “cầm tay chỉ việc”. Cần làm rõ bên nhượng quyền sẽ hỗ trợ đến đâu như đào tạo, khai trương, marketing, quản lý vận hành hay chỉ cung cấp thương hiệu và nguyên liệu bởi đây là các yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng thành công.
Ngoài ra, nhà đầu tư nên trao đổi rõ về thời gian hỗ trợ kéo dài bao lâu, có đội ngũ xuống trực tiếp trong đào tạo, set up hay khai trương hay không, và các chi phí hỗ trợ có nằm trong gói nhượng quyền hay tính riêng. Việc minh bạch từ đầu sẽ giúp tránh kỳ vọng sai lệch và chủ động hơn trong kế hoạch vận hành.
Lựa chọn hình thức nhượng quyền phù hợp
Đây cũng là yếu tố cốt lõi liên quan đến khả năng thành công hay thời điểm thu hồi vốn đầu tư. Với những người mới, ít kinh nghiệm trong thị trường nên cân nhắc chọn các hình thức nhượng Full Franchise hoặc Management Franchise để được hỗ trợ tối ưu nhất. Trong khi đó với nhà đầu tư đã có hệ thống, đã từng tham gia trong quản lý và vận hành các chuỗi kinh doanh trong lĩnh vực tương tự có thể chọn Product/Trademark hoặc Area Development
Chọn sai mô hình có thể khiến chi phí đầu tư tăng cao ngoài dự kiến hoặc gây quá tải cho chủ đầu tư trong việc kiếm soát và vận hành hệ thống về lâu dài.
Khảo sát thị trường và khu vực kinh doanh
Dù thương hiệu mạnh, vị trí và nhu cầu thị trường vẫn là yếu tố sống còn. Nên khảo sát mật độ đối thủ, tệp khách hàng mục tiêu và chính sách bảo hộ khu vực để tránh “đụng hàng” trong cùng hệ thống.
Ngoài ra, cần đánh giá lưu lượng khách thực tế, hành vi tiêu dùng tại khu vực và tiềm năng phát triển trong 2–3 năm tới thay vì chỉ nhìn vào hiện tại. Một mặt bằng đẹp nhưng sai tệp khách hoặc thị trường đã bão hòa vẫn có thể khiến cửa hàng vận hành kém hiệu quả.
Khảo sát kỹ về thị trường, thương hiệu trước khi đầu tư để tránh những rủi ro không mong muốn
Tìm hiểu kỹ về thương hiệu
Một thực tế là nhiều thương hiệu dù làm marketing rầm rộ, bán nhượng quyền mạnh nhưng nội lực vận hành bên trong chưa thực sự vững. Vì vậy, trước khi quyết định đầu tư, cần kiểm chứng kỹ hiệu quả kinh doanh của các cửa hàng hiện hữu, mức độ hỗ trợ thực tế và phản hồi từ các bên nhận quyền đi trước.
Đừng chỉ nhìn vào hình ảnh truyền thông; hãy yêu cầu dữ liệu vận hành, quy trình chuẩn hóa và đến khảo sát trực tiếp điểm bán nếu có thể. Điều này giúp nhà đầu tư đánh giá đúng “bản chất” của thương hiệu trước khi xuống tiền.
Chuẩn bị năng lực vận hành dài hạn
Nhượng quyền không phải mô hình “mua về là có lãi”. Nhà đầu tư vẫn cần quản trị nhân sự, kiểm soát chi phí, duy trì chất lượng dịch vụ và tuân thủ tiêu chuẩn thương hiệu trong suốt quá trình hoạt động. Trong trường hợp chọn các hình thức Nhượng quyền phát triển khu vực, người mua cũng nên sở hữu hoặc thành lập đội nhóm hỗ trợ trong vận hành, quản lý để đảm bảo việc mở rộng được thực hiện đúng chuẩn, suôn sẻ và đồng bộ.
Nhượng quyền thương hiệu mở ra cơ hội kinh doanh nhanh và tận dụng sức mạnh của một hệ thống đã có sẵn. Tuy nhiên, để thành công bền vững, nhà đầu tư cần chuẩn bị kỹ về pháp lý, tài chính, năng lực vận hành và lựa chọn đúng mô hình phù hợp với nguồn lực của mình. Khi được nghiên cứu và triển khai đúng cách, franchise hoàn toàn có thể trở thành đòn bẩy tăng trưởng hiệu quả và an toàn trong dài hạn cho chủ đầu tư.
Vietnamese 
English 
