Dolly shot là gì? Ý nghĩa trong quay phim chuyên nghiệp

Một chuyển động máy quay chậm rãi tiến vào nhân vật có thể khiến khán giả nín thở, trong khi một cú lùi máy lại mở ra cả không gian câu chuyện. Đó chính là sức mạnh của Dolly Shot – kỹ thuật quay kinh điển giúp thước phim trở nên có chiều sâu, giàu cảm xúc và mang đậm chất điện ảnh.

Dolly Shot là gì?

Trong các TVC, phim truyền hình, phim ngắn hay đơn thuần là các vlog cá nhân, chuyển động máy quay mượt mà là yếu tố giúp hình ảnh trở nên chất lượng, dễ chịu và níu chân người xem. Dolly Shot chính là một trong những động tác máy quay có kỹ thuật khá khó, thường được các đạo diễn, DOP sử dụng rộng rãi trong quay phim chuyên nghiệp để tạo chiều sâu, tăng tính cảm xúc và tạo cảm giác điện ảnh hơn.

Dolly Shot là động tác máy được tiến xa/ gần thông qua hệ thống di chuyển bằng đường ray 

Dolly shot là kỹ thuật quay phim trong đó toàn bộ máy quay được đặt trên hệ thống di chuyển (xe dolly, ray trượt, bánh xe, hoặc thiết bị motorized) và tiến lên hoặc lùi lại theo trục không gian, thường là song song với hướng nhìn của nhân vật. Về mặt tâm lý thị giác, dolly shot gần giống với việc con người bước lại gần hoặc lùi ra xa một đối tượng, nhờ đó tạo ra cảm giác tự nhiên, như đang đi ngay sau chủ thể chính cho người xem.

Cần hiểu rằng, mặc dù đều cùng mục đích tạo sự thay đổi về mặt không gian nhưng Dolly Shot và Zoom hoàn toàn là hai chuyển động máy khác nhau. Bởi Zoom sẽ chỉ thay đổi tiêu cự của ống kính còn vị trí máy không thay đổi, ngược lại với Dolly shot lại không thay đổi về tiêu cự mà vị trí máy sẽ được di chuyển, Bản chất của dolly shot là thay đổi vị trí máy quay trong không gian 3D, khoảng cách giữa nhân vật và hậu cảnh thay đổi rõ rệt, tạo cảm giác không gian có chiều sâu và chân thực hơn.

Các dạng Dolly Shot

Tùy vào hướng di chuyển và cách kết hợp với các chuyển động máy khác, Dolly Shot được chia thành nhiều dạng khác nhau trong quay phim. Mỗi dạng không chỉ tạo hiệu ứng hình ảnh riêng biệt mà còn góp phần truyền tải cảm xúc và thông điệp của cảnh quay, đáp ứng đúng ý đồ của kịch bản.

Các dạng chuyển động tiến/ lùi được thực hiện tuỳ theo ý đồ kịch bảo để tạo cảm xúc cho chủ thể 

Một số dạng chuyển động Dolly shot phổ biến như:

• Dolly In (Push In): Máy quay di chuyển tiến gần về phía chủ thể, giúp nhấn mạnh cảm xúc, tâm lý nhân vật và tăng kịch tính cho cảnh quay.
• Dolly Out (Pull Out): Máy quay lùi ra xa khỏi chủ thể, thường dùng để mở rộng không gian, tạo cảm giác cô đơn hoặc kết thúc một phân đoạn.
• Side Dolly (Dolly song song): Máy quay di chuyển song song với nhân vật hoặc chủ thể, giúp theo sát hành động và tạo chuyển động mượt mà, tự nhiên cho khung hình.
• Dolly kết hợp Pan/Tilt: Máy quay vừa di chuyển bằng dolly vừa xoay ngang (pan) hoặc xoay dọc (tilt), giúp theo chuyển động phức tạp của nhân vật và tăng tính điện ảnh cho cảnh quay.
• Dolly Zoom (Vertigo Effect): Kết hợp dolly in hoặc dolly out với thao tác zoom ngược chiều, tạo hiệu ứng hậu cảnh biến dạng, thường dùng để thể hiện cú sốc tâm lý hoặc sự bất ổn của nhân vật.
• Curved Dolly (Dolly trên ray cong):Máy quay di chuyển trên đường ray cong, tạo chuyển động mềm mại, uyển chuyển và  làm nổi bật chủ thể trong không gian.

Các đạo cụ cần thiết để quay Dolly Shot

Trong thực tế quay phim, Dolly Shot là chuyển động đòi hỏi độ chính xác và ổn định cao. Vì vậy, việc sử dụng các đạo cụ hỗ trợ là yếu tố gần như bắt buộc để đảm bảo máy quay di chuyển mượt, đúng nhịp và không gây rung lắc, đảm bảo chất lượng cho khung hình.

Xe Dolly và ray trượt là các đạo cụ rất cần thiết để cú Dolly Shot mượt mà 

Một số đạo cụ cần thiết khi thực hiện chuyển động quay này bao gồm:

• Xe Dolly (Camera Dolly): Là thiết bị chuyên dụng để đặt máy quay và di chuyển trên mặt phẳng hoặc ray. Xe dolly giúp máy quay chạy mượt, ổn định và kiểm soát tốt tốc độ khi tiến hoặc lùi.
• Ray trượt (Dolly Track / Rail): Được đặt dưới xe dolly để định hướng đường di chuyển của máy quay. Ray giúp chuyển động thẳng, đều và tránh rung lắc, đặc biệt quan trọng với các cú dolly dài.
• Slider (Thanh trượt): Là giải pháp gọn nhẹ hơn so với dolly truyền thống, phù hợp với các cú dolly ngắn, không gian hẹp hoặc ekip nhỏ. Slider thường dùng cho quay TVC, phỏng vấn hoặc video giới thiệu sản phẩm.
• Gimbal hoặc đầu dầu (Fluid Head): Gắn trên dolly hoặc slider để giữ khung hình ổn định, giúp pan/tilt mượt mà trong lúc máy đang di chuyển.
• Chân máy quay (Tripod): Dùng để cố định máy quay lên dolly hoặc slider, đảm bảo độ vững và an toàn cho thiết bị trong suốt quá trình quay.
• Motor điều khiển (Motorized Dolly / Motor Slider): Giúp kiểm soát tốc độ di chuyển chính xác và đồng đều, rất hữu ích khi cần quay nhiều lần giống nhau hoặc quay timelapse, dolly zoom.
• Thiết bị lấy nét theo (Follow Focus): Khi dolly in hoặc dolly out, khoảng cách máy – chủ thể thay đổi liên tục, vì vậy follow focus giúp giữ nét chính xác cho nhân vật hoặc đối tượng quay.
• Thước đo, marker đánh dấu vị trí: Dùng để đánh dấu điểm bắt đầu – kết thúc của cú dolly, hỗ trợ việc căn khung, lấy nét và phối hợp nhịp nhàng giữa quay phim và diễn viên.

Dù vậy việc sử dụng các đạo cụ hỗ trợ này còn phải xem xét về mặt không gian, bối cảnh, vị trí nhân vật, ngân sách của ekip vv.. Với không gian nhỏ, ekip bán chuyên thường ekip có thể chỉ cần Xe dolly hoặc slider dài, Tripod, Follow focus; tuy nhiên nếu quay lấy bối cảnh rộng, đông người, dự án lớn và các ekip chuyên nghiệp sẽ ưu tiên dùng ray trượt, Motor điều khiển để đảm bảo chất lượng khung hình quay được.

Vai trò Dolly Shot trong quay phim chuyên nghiệp

Dolly shot không chỉ là một chuyển động máy đẹp về mặt kỹ thuật, mà còn tác động trực tiếp đến cảm xúc, nhịp điệu và cách khán giả cảm nhận câu chuyện.Trong ngôn ngữ hình ảnh, mỗi chuyển động máy đều được xây dựng có chủ đích, với sự tính toán kỹ lưỡng về góc quay, tốc độ và ánh sáng nhằm truyền tải trọn vẹn ý đồ của người làm phim.

Khi máy quay di chuyển tiến hoặc lùi trong không gian, khán giả không chỉ “nhìn” nhân vật mà còn có cảm giác đang đồng hành cùng câu chuyện, từ đó tăng mức độ nhập vai và kết nối cảm xúc. So với zoom, Dolly Shot mang lại cảm giác mượt mà, tự nhiên, không làm người xem bị “giật” hay mất cảm xúc, đặc biệt phù hợp với các cảnh quay cần chiều sâu cảm xúc.

Chuyển động của Dolly Shot giúp thước phim mang cảm giác chân thực, có chiều sâu hơn 

Sự thay đổi phối cảnh thực giữa nhân vật và hậu cảnh khiến hình ảnh trở nên sống động, tự nhiên và giàu lớp lang hơn so với các thủ pháp chỉ thay đổi tiêu cự như zoom. Điều này góp phần nâng tầm chất lượng hình ảnh và giá trị thẩm mỹ của bộ phim, đặc biệt với phim điện ảnh, khi hiệu quả thị giác được thể hiện trọn vẹn trong không gian rạp chiếu.

Ngoài yếu tố hình ảnh, Dolly Shot còn ảnh hưởng trực tiếp đến cách kể chuyện bằng ngôn ngữ điện ảnh. Một cú dolly in có thể nhấn mạnh cao trào tâm lý, trong khi Dolly Out lại tạo cảm giác cô đơn, kết thúc hoặc tách rời nhân vật khỏi không gian xung quanh. Khi được sử dụng hợp lý, Dolly Shot giúp mạch phim liền mạch hơn, hạn chế cắt dựng dư thừa và thể hiện rõ ý đồ dàn dựng của đạo diễn.

Quay Dolly Shot có khó không?

Về bản chất, dolly shot chỉ là máy quay di chuyển tiến hoặc lùi trên một trục cố định. Với các thiết bị cơ bản như slider hoặc dolly mini, người mới học quay vẫn có thể thực hiện được sau một thời gian làm quen. Tuy nhiên, cái khó nhất trong chuyển động máy này nằm ở việc phải kiểm soát nhiều yếu tố cùng lúc, chẳng hạn tốc độ di chuyển, ánh sáng, Blocking nhân vật vv.. Chỉ cần lệch một yếu tố, cú Dolly Shot có thể bị rung, out nét hoặc mất cảm xúc.

Một số yếu tố cần chú ý khi quya Dolly Shot như: