Cúng trước khi quay phim hay còn gọi là cúng khai máy (quay phim) là nghi thức văn hóa tâm linh quan trọng vừa để dâng hương thể hiện sự tôn kính với tổ nghề, vừa để cầu mong thuận lợi, suôn sẻ, thuận lợi, mưa thuận gió hoà. Đây không chỉ đơn thuần là một thủ tục mang màu sắc tâm linh mà còn là mang ý nghĩa về mặt tinh thần giúp đội ngũ làm phim an tâm hơn trong suốt quá trình làm việc.
Ý nghĩa của việc cúng trước khi quay phim
Ông bà ta từ xưa đã quan niệm rằng “có thờ có thiêng, có kiêng có lành”, bởi vậy trước khi bắt đầu những việc quan trọng như đầu tháng, đầu năm, khởi công xây dựng hay khai trương, người Việt luôn coi trọng các nghi thức cúng bái với mong muốn cầu cho mọi việc diễn ra suôn sẻ, thuận lợi và bình an. Nghi lễ cúng khai máy thường đánh dấu thời điểm chính thức bắt đầu một dự án quay phim và là một trong những nghi thức rất quan trọng của mỗi đoàn làm phim.
Cúng khai máy là một nghi lễ không thể thiếu trong bất cứ đoàn làm phim nào
Thực tế, việc cúng trước khi quay phim không chỉ đơn thuần là một tín ngưỡng mà ẩn chứa rất nhiều ý nghĩa quan trọng khác, nhưng đều hướng tới những điều tích cực, tốt đẹp, cầu mong thuận lợi, suôn sẻ. Đó chính là sự bày tỏ lòng biết ơn với Tổ nghề, những bậc tiền nhân đã đặt nền móng cho nghề quay phim, đồng thời thể hiện sự trân trọng đối với công việc, cũng như toàn bộ thành viên tham gia dự án.
Bên cạnh đó, khi bắt đầu quay phim, đặc biệt là tại những bối cảnh lạ, việc cúng còn được xem như một nghi lễ xin phép thổ công, thổ địa, những “chủ nhà khuất mặt” cho phép đoàn phim được làm việc tại đây. Đối với những đoàn làm phim mang yếu tố tâm linh, kinh dị, nghi thức này càng trở nên cần thiết nhằm tránh những điều kiêng kỵ, sự cố không mong muốn, giúp quá trình ghi hình diễn ra an toàn, suôn sẻ và trọn vẹn từ đầu đến cuối.
Với phim điện ảnh, phim quay dài ngày, hay các dự án quay sự kiện ngoài trời, cúng khai máy còn là cách cầu mưa thuận gió hoà, thời tiết thuận lợi. Ở một số đoàn làm phim, khi thực hiện nghi thức cúng khai máy còn chuẩn bị thêm tấm vải đỏ để che phủ các đạo cụ như máy quay, clapboard. Theo quan niệm dân gian, đây là cách cầu mong thiết bị hoạt động ổn định, tránh hỏng hóc và hạn chế những tác động không mong muốn từ những yếu tố “vô hình”.
Nhiều người trong nghề truyền tai nhau rằng có những trường hợp máy quay gặp trục trặc không rõ nguyên nhân, nhưng sau khi lập bàn cúng và khai máy lại có thể hoạt động bình thường. Chính vì vậy, với các đoàn làm phim, đặc biệt là những người gắn bó lâu năm với nghề, việc cúng trước khi quay phim luôn được xem trọng như một nghi thức mang ý nghĩa tinh thần không thể thiếu.
Cần chuẩn bị gì để cúng khai máy
Trước khi tiến hành nghi thức cúng khai máy, việc chuẩn bị đầy đủ và chu đáo các lễ vật cần thiết là điều được nhiều đoàn làm phim quan tâm. Tùy theo quy mô dự án, bối cảnh quay và quan niệm của từng ê-kíp, mâm cúng có thể được chuẩn bị đơn giản hoặc đầy đủ hơn, nhưng nhìn chung đều hướng đến sự trang nghiêm, thành tâm và mong muốn quá trình quay phim diễn ra thuận lợi, suôn sẻ ngay từ những khung hình đầu tiên.
Bàn cúng được chuẩn bị tuỳ theo quan niệm từng ekip, nhưng đều cần có hoa quả, nhang, hoa tươi, đạo cụ quay
Về cơ bản, bàn cúng trước khi quay phim sẽ được chuẩn bị các lễ vật sau:
- Nhang (hương): Thường là 3 hoặc 5 cây, tượng trưng cho sự kết nối tâm linh.
- Đèn cầy / nến: 1 hoặc 2 cây, mang ý nghĩa soi sáng, dẫn đường, khởi đầu thuận lợi.
- Hoa tươi: Thường dùng hoa cúc, hoa ly, hoa đồng tiền tượng trưng cho sự may mắn, sang trọng. Đây cũng là những loại hoa thường xuất hiện trên bàn thờ cúng Tổ tiên, ông bà theo quan niệm của người Việt Nam.
- Trái cây: thường chọn 3-5 loại quả, nên ưu tiên số quả là số lẻ
- Lễ mặn hoặc lễ chay: Nếu lễ mặn thường sẽ cúng heo quay, gà luộc; lễ chay sẽ là xôi chè, bánh kẹo hoặc trái cây. Một số nơi cũng ưa chuộng cúng các loại bánh như bánh bông lan, bánh phát tài để tượng trưng cho sự nở rộ, phát đạt.
- Nước: mâm cúng trước khi quay phim cũng thường có những ly nước lọc hoặc rượu (số lượng ly cũng là số lẻ)
- Máy quay / đạo cụ tượng trưng: Nhiều đoàn đặt máy quay, clapboard, kịch bản trước bàn cúng mang ý nghĩa “trình diện” công cụ làm nghề, cầu mong làm việc suôn sẻ
- Muối, gạo: Chuẩn bị bát gạo, bát uối để cầu ấm no, thường sẽ được rải sau khi vừa cúng xong
- Giấy cúng: Giấy tiền, vàng mã, tuy nhiên không quá bắt buộc. Thường sẽ đổi thành Bộ giấy cúng khai máy để xua đuổi điều rủi, mong cầu vận lành
Một số lưu ý khi cúng trước khi quay phim
Không riêng các đoàn phim điện ảnh, truyền hình mà cả những ê-kíp quay TVC, quay chụp sự kiện lớn cũng thường thực hiện nghi lễ cúng trước khi quay phim như một thói quen nghề nghiệp, giúp vững tâm hơn trước khi bắt đầu công việc. Tuy nhiên, việc thực hiện cúng khai máy đôi khi cũng không đơn giản vậy, mà cần phải đúng “quy tắc”, nếu không dùng có làm bàn cúng sang trọng, hoành tráng cũng có có thể quay được.
Cúng trước khi quay phim không chỉ làm cho có lệ mà còn phải đúng quy tắc
Chẳng hạn, một số đoàn làm phim truyền tai nhau nếu muốn “được” quay phim thuận lợi tại nơi rừng sâu nước độc như Di Linh (Lâm Đồng), mâm cúng cần phải có 9 bông huệ trắng, một đĩa trái cây tươi, dùng nước suối đun sôi thay cho rượu và phải khấn đúng câu, bàn thờ phải đặt đúng hướng Đông Nam và thực hiện đúng 5 giờ sáng.
Khi cúng khai máy cũng cần lưu ý một số vấn đề sau:
- Chú ý hướng cúng: Tùy theo thời điểm và địa điểm khai máy, đoàn làm phim sẽ thực hiện nghi lễ cúng theo các phương hướng khác nhau, thậm chí có trường hợp phải xác định chính xác vĩ độ và kinh độ của bối cảnh quay.
- Vị trí để bàn cúng: Bàn cúng nên đặt ở nơi thoáng, trang trọng, được làm sạch sẽ, gọn gàng, tránh những nơi ô uế dễ tạo cảm giác thiếu tôn trọng.
- Lòng thành tâm: Mâm cúng có thể to, có thể nhỏ nhưng cần có sự thành tâm, chân thành, nghiêm túc, tránh cười đùa trong khi đang diễn ra lễ cúng hoặc thắp hương
- Tôn trọng không gian và phong tục địa phương: Với các bối cảnh lạ hoặc khu vực đặc thù, đoàn phim nên chú ý phong tục bản địa, tránh những hành động gây phản cảm hoặc kiêng kỵ
- Một số kiêng kỵ trong mâm cúng: Tuyệt đối không cúng/ăn mía (sợ nói lắp, bể show), bắp (nói lắp bắp), trái thị (làm phân tâm, xao nhãng), vịt (quan niệm “cạp cạp” dẫn tới tai tiếng), tránh hoa giả, hoa héo
Nhìn chung, việc cúng khai máy trước khi quay phim không chỉ là một nghi thức mang yếu tố tâm linh mà còn là nét văn hóa đã gắn bó lâu đời với những người làm nghề. Từ việc bày tỏ lòng biết ơn Tổ nghề, xin phép thổ công, thổ địa tại bối cảnh quay, cho đến những kiêng kỵ trong lễ vật và cách thức thực hiện, tất cả đều hướng đến mục đích chung là cầu mong quá trình ghi hình diễn ra an toàn, suôn sẻ và thuận lợi.
Dù mỗi đoàn làm phim có cách thực hành khác nhau và mức độ tin tưởng không giống nhau, nhưng với nhiều ê-kíp, cúng trước khi quay phim vẫn là một bước khởi đầu cần thiết để tạo sự an tâm, tinh thần vững vàng và sự gắn kết trước khi bắt đầu công việc. Trong một ngành nghề đòi hỏi nhiều áp lực, sáng tạo và rủi ro như quay phim, một khởi đầu suôn sẻ về mặt tinh thần đôi khi chính là nền tảng quan trọng cho thành công của cả dự án.
Vietnamese 
English 
