Phông xanh là gì? Vì sao được dùng trong quay phim chụp ảnh?

Phông xanh là gì? Tại sao nó lại trở thành “phù thủy” quyền năng nhất trong ngành công nghiệp hình ảnh? Bài viết này sẽ đưa bạn khám phá mọi khía cạnh của kỹ thuật phông xanh, từ định nghĩa, lịch sử cho đến những bí mật hậu trường ít người biết.

Phông xanh là gì?

Phông xanh (Green Screen) là thuật ngữ dùng để chỉ một tấm phông có màu xanh lá cây (thường là màu xanh Neon hoặc xanh lá mạ rực rỡ) được đặt làm nền phía sau diễn viên hoặc vật thể trong quá trình quay phim, chụp ảnh. Mục đích của việc này là để sau đó, trong quá trình hậu kỳ, các kỹ thuật viên có thể tách bỏ màu xanh này và thay thế bằng một bối cảnh khác (hình ảnh tĩnh hoặc video động).

Để hiểu sâu hơn, chúng ta cần nhắc đến thuật ngữ chuyên môn: Chroma Keying (Phím màu). Đây là một kỹ thuật xử lý hình ảnh dựa trên màu sắc. Trong kỹ thuật này, một màu sắc cụ thể trong khung hình (thường là màu xanh) sẽ được phần mềm nhận diện và làm cho trở nên trong suốt.

Khi màu nền biến mất, tất cả những gì còn lại là diễn viên hoặc vật thể. Lúc này, người biên tập chỉ cần đặt một lớp hình ảnh khác phía dưới, và kết quả là diễn viên sẽ xuất hiện trong một bối cảnh hoàn toàn mới mà không cần phải di chuyển khỏi studio.

Vì sao Green Screen lại phổ biến trong quay phim và chụp ảnh?

Có bao giờ bạn thắc mắc tại sao người ta lại chọn màu xanh lá cây mà không phải màu đỏ, màu vàng hay màu tím? Câu trả lời nằm ở nguyên lý cấu tạo của camera và sắc tố da người.

Sự khác biệt với màu da người

Lý do quan trọng nhất khiến phông xanh lá cây được ưu tiên là vì màu xanh này hoàn toàn không tồn tại trong sắc tố tự nhiên của da người (bất kể bạn thuộc chủng tộc nào). Điều này cực kỳ quan trọng vì nếu phông nền có màu trùng với da hoặc tóc của diễn viên, phần mềm Chroma Key sẽ “xóa” luôn cả diễn viên đó, tạo ra những lỗ thủng kỳ dị trên cơ thể.

Độ nhạy của cảm biến máy ảnh hiện đại

Hầu hết các cảm biến máy ảnh kỹ thuật số hiện nay sử dụng cấu trúc mảng lọc màu Bayer (Bayer filter). Trong cấu trúc này, số lượng điểm ảnh nhạy với màu xanh lá cây thường nhiều gấp đôi so với màu đỏ hoặc màu xanh dương. Do đó, kênh màu xanh lá chứa nhiều thông tin hơn, độ nhiễu thấp hơn và giúp việc tách nền (keying) trở nên mượt mà, sắc nét hơn.

Tiết kiệm chi phí và thời gian

Thay vì phải vận chuyển cả một đoàn làm phim hàng trăm người đến các địa danh đắt đỏ hoặc những vùng hẻo lánh, các nhà sản xuất chỉ cần dựng một studio Green Screen. Điều này không chỉ giảm thiểu chi phí đi lại, ăn ở mà còn giúp đạo diễn hoàn toàn kiểm soát được ánh sáng, thời tiết và âm thanh mà không bị ảnh hưởng bởi môi trường bên ngoài.

Phông xanh lá cây (Green Screen) và phông xanh dương (Blue Screen)

Mặc dù ngày nay phông xanh lá cây chiếm ưu thế, nhưng trong lịch sử và một số trường hợp đặc biệt, phông xanh dương (Blue Screen) vẫn được tin dùng.

Trong các phim bom tấn ngày xưa như Star Wars (1977), người ta dùng phông xanh dương vì phim nhựa nhạy với màu xanh dương hơn. Tuy nhiên, với sự trỗi dậy của máy ảnh kỹ thuật số, phông xanh lá đã trở thành tiêu chuẩn toàn cầu.

Quy trình làm việc chuyên nghiệp với phông xanh

Để có một thước phim sử dụng phông xanh hoàn hảo, không đơn thuần chỉ là treo một tấm vải xanh lên. Đó là một quy trình kỹ thuật đòi hỏi sự chính xác cao. Cụ thể:

Thiết lập ánh sáng (Lighting)

Đây là bước quan trọng nhất. Ánh sáng chiếu vào Green Screen phải cực kỳ đều, không được có chỗ quá sáng (lóa) hay chỗ quá tối (đổ bóng). Nếu phông không đều màu, phần mềm sẽ gặp khó khăn khi tách nền, dẫn đến hiện tượng “răng cưa” quanh rìa diễn viên.

• Backlight (Đèn lưng): Thường được dùng để tạo một đường viền quanh diễn viên, giúp họ tách hẳn ra khỏi phông nền.
• Khoảng cách: Diễn viên nên đứng cách phông tối thiểu 2-3 mét để giảm thiểu hiện tượng “color spill” (màu xanh phản chiếu lên cơ thể).

Ghi hình (Production)

Trong quá trình quay, các nhà làm phim thường đặt các điểm đánh dấu (tracking markers) trên phông xanh. Những điểm này giúp phần mềm hậu kỳ theo dõi được chuyển động của camera trong không gian 3D, từ đó khớp chuyển động của phông nền mới với chuyển động của diễn viên một cách chân thực nhất.

Hậu kỳ (Post-production)

Sử dụng các phần mềm chuyên dụng như Adobe After Effects, DaVinci Resolve hoặc Nuke để tiến hành “Keying”. Quá trình này bao gồm:

• Garbage Matte: Cắt bỏ những phần thừa không cần thiết ngoài phông xanh.
• Keying: Loại bỏ màu xanh.
• Color Correction: Chỉnh sửa màu sắc của diễn viên sao cho hòa hợp với ánh sáng của bối cảnh mới được ghép vào.

Những sai lầm thường gặp khi sử dụng Green Screen

Dưới đây là những lỗi “nghiệp dư” mà người mới bắt đầu thường mắc phải:

• Mặc trang phục trùng màu nền: Nếu diễn viên mặc áo màu xanh lá đứng trước phông xanh, họ sẽ trở thành một “người không hình thể” trên phim.
• Vật liệu phản chiếu: Các vật dụng như kính mắt, trang sức bằng bạc hoặc đồng hồ có thể phản chiếu màu xanh từ phông nền, gây khó khăn cho việc xử lý hậu kỳ.
• Phông bị nhăn: Những nếp nhăn trên vải tạo ra bóng đổ li ti, khiến màu xanh không đồng nhất. Vì vậy, phông vải cần được là phẳng hoặc sử dụng phông giấy, phông sơn cứng.
• Tốc độ màn trập quá thấp: Khi diễn viên cử động nhanh, hiện tượng nhòe chuyển động sẽ làm hòa trộn màu xanh của phông vào tay chân diễn viên, khiến việc tách nền trở thành thảm họa.

Ứng dụng đa dạng của phông xanh trong đời sống

Không chỉ gói gọn trong điện ảnh Hollywood, phông xanh ngày nay hiện diện ở khắp mọi nơi:

• Truyền hình và dự báo thời tiết: Các MC thời tiết đứng trước phông xanh và chỉ tay vào khoảng không, nhưng khán giả lại thấy bản đồ nhiệt độ.
• Streamer và YouTuber: Những người sáng tạo nội dung sử dụng phông xanh để tách nền phòng ngủ, thay bằng khung cảnh game hoặc văn phòng làm việc chuyên nghiệp.
• Họp trực tuyến: Các ứng dụng như Zoom hay Google Meet sử dụng “phông xanh ảo” (kỹ thuật tách nền bằng AI) để giúp người dùng che đi không gian riêng tư phía sau.
• Nhiếp ảnh thương mại: Chụp ảnh sản phẩm với phông xanh giúp dễ dàng ghép vào các mẫu quảng cáo đa dạng mà không cần chụp lại nhiều lần.

Tương lai của phông xanh: Sự trỗi dậy của màn hình LED

Dù phông xanh vẫn rất quyền năng, nhưng một công nghệ mới mang tên Virtual Production (Sản xuất ảo với màn hình LED khổng lồ) đang bắt đầu thách thức nó. Công nghệ này (được dùng trong phim The Mandalorian) cho phép diễn viên đứng trước những màn hình LED hiển thị bối cảnh 3D thật sự.

• Ưu điểm: Ánh sáng từ màn hình phản chiếu trực tiếp lên diễn viên cực kỳ chân thực, diễn viên không phải tưởng tượng quá nhiều về bối cảnh.
• Nhược điểm: Chi phí đầu tư màn hình LED cực kỳ đắt đỏ, vượt xa khả năng của các đoàn làm phim nhỏ.

Vì vậy, trong ít nhất một vài thập kỷ tới, phông xanh vẫn sẽ là sự lựa chọn quốc dân nhờ tính kinh tế và sự linh hoạt tuyệt vời. Nó phá bỏ mọi rào cản vật lý, cho phép con người hiện thực hóa những trí tưởng tượng điên rồ nhất lên màn ảnh. Dù bạn là một đạo diễn chuyên nghiệp hay một YouTuber mới vào nghề, việc làm chủ kỹ thuật phông xanh sẽ mở ra cho bạn một chân trời mới trong việc kể chuyện bằng hình ảnh. Hy vọng bài viết này đã giúp bạn hiểu rõ phông xanh là gì và sức mạnh của nó trong thế giới hình ảnh hiện đại. Hãy bắt đầu trải nghiệm với một tấm vải xanh và xem trí tưởng tượng của bạn có thể bay xa đến đâu!