Các cách chuyển cảnh khi quay phim điện ảnh chuyên nghiệp

Cách chuyển cảnh khi quay phim điện ảnh giúp nâng tầm thước phim trở nên chuyên nghiệp và cuốn hút hơn. Nhưng làm thế nào để có chuyển cảnh trơn tru, đẹp mắt? Cùng tham khảo ngay bài viết sau đây để biết cách có những thước phim chuyển cảnh hấp dẫn.

Bản chất của cách chuyển cảnh khi quay phim chuyên nghiệp

Có hai trường phái chính trong cách chuyển cảnh khi quay phim là chuyển cảnh hữu hình (Visible Transitions) và chuyển cảnh vô hình (Invisible Transitions):

• Chuyển cảnh vô hình: Là những kỹ thuật giúp khán giả không nhận ra có sự thay đổi giữa hai cảnh quay. Mục đích là duy trì sự tập trung tối đa vào nội dung câu chuyện, tạo ra một dòng chảy liên tục và tự nhiên.
• Chuyển cảnh hữu hình: Là những kỹ thuật cố tình gây sự chú ý, tạo ra một cú sốc thị giác hoặc nhấn mạnh sự thay đổi về tâm lý, thời gian hoặc không gian.

Việc hiểu khi nào nên dùng kiểu chuyển cảnh nào sẽ quyết định phong cách cá nhân của bạn. Một bộ phim hành động cần những cú cắt gắt, nhanh để tạo áp lực; trong khi một bộ phim tâm lý nhẹ nhàng lại ưu tiên những cú chuyển êm ái, mượt mà.

Các cách chuyển cảnh cơ bản nhưng đầy sức mạnh

Đây là những kỹ thuật sơ đẳng nhất nhưng lại chiếm tới 80% thời lượng của một bộ phim điện ảnh chuyên nghiệp. Cụ thể:

1. Hard Cut (Cắt thẳng)

Đây là cách phổ biến nhất, kết thúc cảnh quay này và bắt đầu cảnh quay khác ngay lập tức. Dù đơn giản, nhưng nếu bạn cắt đúng nhịp điệu hành động hoặc âm thanh, nó sẽ tạo ra sự liền mạch tuyệt đối.

2. Jump Cut (Cắt nhảy)

Jump Cut là kỹ thuật cắt giữa hai cảnh quay cùng một góc máy, cùng một chủ thể nhưng có sự thay đổi nhỏ về thời gian hoặc vị trí. Cách chuyển cảnh này thường dùng để thể hiện sự trôi qua của thời gian một cách gấp gáp, hoặc lột tả tâm trạng bất ổn, lo âu của nhân vật. Tuy nhiên, nếu không sử dụng khéo léo, Jump Cut có thể gây khó chịu và làm giảm tính chuyên nghiệp của video.

3. Fade In/Out (Mờ dần)

Cảnh quay từ từ hiện lên từ màn hình đen hoặc từ từ chìm vào bóng tối. Đây là cách chuyển cảnh khi quay phim kinh điển để báo hiệu sự bắt đầu hoặc kết thúc của một phân đoạn lớn, hoặc một hành trình dài của nhân vật.

Chuyển cảnh mờ dần trong quay phim chuyên nghiệp

Nghệ thuật Match Cut – Đỉnh cao của sự sáng tạo

Match Cut là kỹ thuật kết nối hai cảnh quay có sự tương đồng về hình khối, hành động hoặc ý nghĩa. Đây là cách chuyển cảnh đòi hỏi sự tính toán cực kỳ tỉ mỉ từ khâu tiền kỳ:

• Match Cut về hình khối (Graphic Match): Chuyển từ một vật thể hình tròn (như cái đĩa) sang một vật thể hình tròn khác (như mặt trăng). Điều này tạo ra một sự liên tưởng thú vị về mặt thị giác.
• Match Cut về hành động (Action Match): Một nhân vật mở cửa ở cảnh A và bước vào phòng ở cảnh B. Khán giả sẽ cảm thấy nhân vật vừa thực hiện một hành động liên tục dù thực tế hai cảnh quay ở hai địa điểm khác nhau.
• Match Cut về âm thanh (Audio Match): Tiếng hét của một nhân vật ở cảnh này chuyển thành tiếng còi tàu ở cảnh sau. Kỹ thuật này đánh lừa thính giác và dẫn dắt người xem sang một không gian mới một cách bất ngờ.

Chuyển cảnh dựa trên chuyển động máy

Sử dụng chính chuyển động của máy quay là một cách chuyển cảnh khi quay phim cực kỳ mượt mà, thường thấy trong các video du lịch hoặc vlog chất lượng cao:

• Whip Pan (Quét nhanh): Bạn quay máy cực nhanh từ trái sang phải ở cuối cảnh A, sau đó bắt đầu cảnh B bằng một cú quét nhanh tương tự. Khi ghép lại, sự nhòe của chuyển động sẽ che đi điểm cắt, tạo ra cảm giác máy quay đang bay xuyên không gian.
• Tilt Up/Down: Kết thúc cảnh bằng cách hất máy lên trời xanh và bắt đầu cảnh mới từ bầu trời hạ xuống một địa điểm khác. Bầu trời đóng vai trò là điểm nối trung gian.
• Zoom In/Out nhanh: Một cú zoom đột ngột vào một vật thể nhỏ ở cảnh A và mở đầu cảnh B bằng cách zoom ngược ra từ một vật thể tương tự ở nơi khác.

Sử dụng vật thể che phủ 

Đây là kỹ thuật vô hình hóa điểm cắt bằng cách tận dụng các vật thể trong khung hình:

• Bước 1: Ở cảnh A, hãy để một vật thể (cái cây, bức tường, hoặc lưng người đi ngang qua) che kín hoàn toàn ống kính.
• Bước 2: Ở cảnh B, bắt đầu bằng việc máy quay đi ra từ sau một vật thể tương tự.
• Hậu kỳ: Khi dựng phim, biên tập viên sẽ xếp chồng hai cảnh này tại điểm tối nhất/kín nhất của vật thể. Kết quả là khán giả có cảm giác máy quay đi xuyên qua vật thể đó để sang một không gian mới.

Chuyển cảnh thông qua âm thanh

Âm thanh đóng vai trò cực kỳ quan trọng trong việc làm mượt các điểm cắt hình ảnh. Nếu bạn chỉ cắt hình mà không xử lý tiếng, video sẽ rất dễ bị khựng:

• J-Cut: Âm thanh của cảnh sau xuất hiện trước khi hình ảnh của cảnh đó hiện lên. Khán giả nghe thấy tiếng sóng biển trong khi vẫn đang nhìn thấy cảnh nhân vật ở trong nhà. Điều này chuẩn bị tâm lý cho người xem về sự thay đổi không gian sắp tới.
• L-Cut: Hình ảnh đã chuyển sang cảnh mới nhưng âm thanh của cảnh cũ vẫn còn kéo dài thêm một vài giây. Đây là kỹ thuật thường thấy trong các đoạn hội thoại, giúp cuộc trò chuyện trở nên tự nhiên hơn.

Dùng âm thanh chuyển cảnh trong các bộ phim điện ảnh

Các hiệu ứng chuyển cảnh kỹ thuật số phổ biến

Trong kỷ nguyên của Premiere Pro hay CapCut, các hiệu ứng có sẵn giúp cách chuyển cảnh khi quay phim trở nên đa dạng hơn:

• Cross Dissolve: Hai cảnh quay chồng lên nhau, cảnh này mờ đi thì cảnh kia hiện rõ. Thường dùng để thể hiện sự hồi tưởng hoặc trạng thái mơ màng.
• Light Leaks: Sử dụng các tia sáng lóe lên để che đi điểm cắt, tạo cảm giác phim cổ điển và nghệ thuật.
• Glitch: Hiệu ứng nhiễu sóng kỹ thuật số, phù hợp cho các phim hành động, khoa học viễn tưởng hoặc video âm nhạc sôi động.

Tư duy chuyển cảnh từ khâu kịch bản phân cảnh

Một sai lầm phổ biến của những người mới bắt đầu là phó mặc hoàn toàn cách chuyển cảnh khi quay phim cho công đoạn hậu kỳ. Thực tế, những cú chuyển cảnh ấn tượng nhất luôn được thai nghén ngay từ khi kịch bản còn nằm trên giấy. Việc lập kịch bản phân cảnh chi tiết giúp đạo diễn và quay phim thống nhất được các điểm nối về thị giác.

• Lên kế hoạch cho các điểm tương đồng: Nếu bạn muốn thực hiện một cú Match Cut, bạn phải ghi rõ trong kịch bản rằng cảnh A kết thúc bằng vật thể gì và cảnh B bắt đầu bằng vật thể có hình dáng tương tự ra sao. Điều này giúp đội ngũ thiết kế bối cảnh và ánh sáng chuẩn bị tốt nhất.
• Xác định nhịp điệu của câu chuyện: Trong kịch bản phân cảnh, việc ghi chú về loại chuyển cảnh (ví dụ: Cut, Dissolve hay Wipe) sẽ giúp biên tập viên hiểu được nhịp điệu mà đạo diễn mong muốn. Những phân đoạn căng thẳng sẽ cần nhiều cú cắt nhanh, trong khi các đoạn tâm sự sâu lắng sẽ cần những cú hòa tan chậm rãi.
• Tiết kiệm thời gian tại hiện trường: Khi đã có tư duy chuyển cảnh rõ ràng, quay phim sẽ biết chính xác mình cần quay thêm những gì (như các cảnh quay B-roll hoặc các cú máy chuyển động mồi) để phục vụ cho việc lắp ghép sau này, tránh việc thiếu hụt tư liệu khi về đến phòng dựng.

Những lỗi sai kinh điển khiến cú chuyển cảnh trở nên nghiệp dư

Dù bạn có sử dụng những hiệu ứng phức tạp đến đâu, video vẫn sẽ trông thiếu chuyên nghiệp nếu phạm phải các lỗi cơ bản về ngôn ngữ điện ảnh. Dưới đây là những lỗi cần tránh khi thực hiện cách chuyển cảnh khi quay phim:

• Lỗi vi phạm quy tắc 180 độ: Đây là lỗi nghiêm trọng nhất trong quay phim đối thoại. Nếu bạn chuyển cảnh mà làm thay đổi vị trí trái – phải của nhân vật một cách đột ngột, khán giả sẽ bị mất phương hướng và cảm thấy video bị nhảy. Hãy luôn giữ máy quay ở một phía của trục hành động.
• Chuyển cảnh không có mục đích: Nhiều người thường lạm dụng các hiệu ứng chuyển cảnh như xoay tròn, biến mất theo kiểu 3D chỉ để làm cho video trông ngầu hơn. Tuy nhiên, nếu cú chuyển cảnh không mang ý nghĩa về mặt nội dung (như chuyển giao thời gian hay cảm xúc), nó sẽ trở nên thừa thãi và gây xao nhãn.
• Lỗi Flash Frame: Đây là hiện tượng xuất hiện một khung hình đen hoặc một hình ảnh không liên quan cực ngắn giữa hai cảnh quay do cắt ghép không khít. Lỗi này khiến video bị giật và gây khó chịu cho mắt người xem.
• Sự thay đổi đột ngột về âm lượng: Khi chuyển từ cảnh A sang cảnh B mà không có sự giao thoa âm thanh, tiếng ồn môi trường có thể bị thay đổi đột ngột tạo ra những tiếng bụp nhỏ. Hãy luôn sử dụng J-cut hoặc L-cut để làm mượt phần nghe.

Tránh những sai lầm khi áp dụng quy tắc chuyển cảnh trong quay phim

Những lưu ý áp dụng cách chuyển cảnh khi quay phim

Để áp dụng các cách chuyển cảnh khi quay phim hiệu quả, bạn cần ghi nhớ những quy tắc vàng sau:

• Luôn quay dư: Đừng bao giờ tắt máy ngay khi diễn viên vừa dứt lời. Hãy quay thêm 3 – 5 giây ở cả đầu và cuối mỗi clip để có không gian gối đầu khi dựng phim.
• Đồng nhất về ánh sáng và màu sắc: Một cú chuyển cảnh dù mượt đến đâu cũng sẽ bị lộ nếu cảnh A tông màu vàng ấm còn cảnh B tông màu xanh lạnh. Hãy sử dụng Color Grading để đồng bộ chúng.
• Cắt theo nhịp điệu: Nếu video có nhạc, hãy đặt các điểm chuyển cảnh vào các nốt nhấn mạnh của bản nhạc. Điều này tạo ra sự thỏa mãn về cả thính giác lẫn thị giác cho người xem.
• Không lạm dụng hiệu ứng: Một bộ phim quá nhiều hiệu ứng quay cuồng sẽ làm khán giả chóng mặt và mất tập trung vào câu chuyện. Hãy để kỹ thuật phục vụ nội dung, chứ không phải ngược lại.

Hy vọng qua bài viết bạn đã nắm được những cách chuyển cảnh trong quay phim. Hãy bắt đầu bằng việc quan sát cách các đạo diễn lớn chuyển cảnh trong phim của họ, sau đó thực hành từng kỹ thuật một trong các dự án của mình.