Tìm hiểu về các cỡ cảnh trong quay phim hiện nay

Trong nghệ thuật quay phim và làm phim, nếu kịch bản là linh hồn, diễn viên là hình thể thì cỡ cảnh chính là ngôn ngữ để truyền tải thông điệp. Bạn có bao giờ thắc mắc tại sao cùng một câu thoại, nhưng khi quay cận cảnh lại sẽ có cảm xúc khác với khi quay toàn cảnh không? Đó chính là sức mạnh của việc lựa chọn cỡ cảnh. Việc hiểu và vận dụng linh hoạt các cỡ cảnh không chỉ giúp video của bạn chuyên nghiệp hơn mà còn là công cụ đắc lực để điều khiển cảm xúc của khán giả.

Cỡ cảnh trong quay phim là gì?

Cỡ cảnh (Shot Size/Framing) là thuật ngữ dùng để chỉ độ rộng của khung hình, được xác định dựa trên khoảng cách giữa máy quay và chủ thể, hoặc tiêu cự của ống kính. Cỡ cảnh quyết định việc khán giả sẽ nhìn thấy bao nhiêu phần của chủ thể và bối cảnh xung quanh.

Việc thay đổi cỡ cảnh giúp thay đổi điểm tập trung của người xem. Trong điện ảnh chuyên nghiệp, không có cỡ cảnh nào là ngẫu nhiên, mỗi khung hình đều mang một ý đồ kể chuyện (Storytelling) riêng biệt.

Tại sao việc nắm vững cỡ cảnh lại quan trọng?

• Dẫn dắt sự chú ý: Cỡ cảnh càng hẹp (cận), khán giả càng tập trung vào chi tiết và cảm xúc. Cỡ cảnh càng rộng (toàn), khán giả càng nắm bắt được không gian và bối cảnh.
• Tạo nhịp điệu cho phim: Sự chuyển đổi linh hoạt giữa các cỡ cảnh tạo nên nhịp điệu (Pacing), giúp video không bị nhàm chán.
• Truyền tải thông điệp ẩn dụ: Cỡ cảnh có thể nói lên địa vị của nhân vật, sự xa cách giữa các cá nhân hoặc sự nhỏ bé của con người trước thiên nhiên.

Hệ thống các cỡ cảnh cơ bản và phổ biến nhất

Dưới đây là danh sách các cỡ cảnh được chia từ rộng đến hẹp mà bất kỳ ai làm phim cũng cần phải thuộc lòng:

Cực toàn cảnh (Extreme Long Shot – ELS)

Đây là Shot Size rộng nhất, trong đó chủ thể (con người) hiện lên rất nhỏ bé hoặc thậm chí không nhìn rõ.

• Mục đích: Giới thiệu bối cảnh cho khán giả biết sự việc đang diễn ra ở đâu (thành phố, sa mạc, rừng núi).
• Cảm xúc: Tạo sự choáng ngợp trước thiên nhiên hoặc sự lạc lõng của cá nhân giữa thế giới rộng lớn.

Toàn cảnh (Long Shot/Wide Shot – LS/WS)

Khung hình bao quát toàn bộ cơ thể nhân vật từ đầu đến chân và một phần đáng kể bối cảnh xung quanh.

• Mục đích: Giúp khán giả nắm bắt được vị trí của nhân vật trong không gian và mối liên hệ giữa các nhân vật với nhau.
• Ứng dụng: Thường dùng trong các cảnh hành động, di chuyển hoặc khi bắt đầu một phân đoạn mới.

Toàn cảnh vừa (Medium Long Shot – MLS)

Cỡ cảnh này thường lấy từ đỉnh đầu đến khoảng đầu gối của nhân vật (còn gọi là cảnh 3/4).

• Mục đích: Tập trung vào hành động của nhân vật hơn bối cảnh nhưng vẫn giữ được sự kết nối với không gian xung quanh.

Trung cảnh rộng (Cowboy Shot)

Một Shot Size thú vị bắt nguồn từ phim cao bồi Mỹ, khung hình lấy từ đầu đến ngang đùi (vừa đủ để thấy khẩu súng giắt ở thắt lưng).

• Mục đích: Tạo cảm giác tự tin, mạnh mẽ và sẵn sàng hành động cho nhân vật.

Trung cảnh (Medium Shot – MS)

Đây là cỡ cảnh phổ biến nhất trong các cuộc hội thoại, lấy từ đầu đến ngang hông/thắt lưng.

• Mục đích: Tập trung vào ngôn ngữ cơ thể và lời thoại. Đây là góc nhìn tự nhiên nhất, giống như cách chúng ta nhìn một người khi đang trò chuyện trực tiếp.

Trung cảnh hẹp (Medium Close Up – MCU)

Khung hình lấy từ đầu đến ngang ngực của nhân vật.

• Mục đích: Giảm bớt sự chú ý vào bối cảnh để tập trung vào biểu cảm khuôn mặt nhưng không quá ngột ngạt. Đây là cỡ cảnh “vàng” trong quay phim phỏng vấn hoặc TVC quảng cáo.

Cận cảnh (Close Up – CU)

Khung hình tập trung hoàn toàn vào khuôn mặt chủ thể (thường từ trên vai đến đỉnh đầu).

• Mục đích: Khai thác nội tâm, tâm trạng và những thay đổi nhỏ nhất trên nét mặt của nhân vật.
• Cảm xúc: Tạo sự đồng cảm sâu sắc hoặc sự căng thẳng tột độ.

Cận cảnh đặc tả (Extreme Close Up – ECU)

Khung hình chỉ tập trung vào một chi tiết nhỏ như: một đôi mắt đang khóc, một ngón tay đang bấm nút, hoặc một giọt nước rơi.

• Mục đích: Nhấn mạnh tầm quan trọng đặc biệt của một chi tiết, tạo sự kịch tính tối đa cho câu chuyện.

Các cỡ cảnh đặc biệt dựa trên góc máy và số lượng chủ thể

Ngoài việc phân chia dựa trên độ rộng, cỡ cảnh còn được gọi tên theo cách sắp xếp trong khung hình:

• Cảnh đơn (Single Shot): Chỉ có một nhân vật duy nhất trong khung hình.
• Cảnh đôi (Two Shot): Hai nhân vật xuất hiện cùng lúc, thường dùng để thể hiện mối quan hệ hoặc sự đối đầu.
• Cảnh qua vai (Over the Shoulder – OTS): Máy quay đặt sau vai một nhân vật này để quay nhân vật kia. Đây là kỹ thuật kinh điển trong các cảnh đối thoại để tạo chiều sâu cho không gian.
• Cảnh điểm nhìn (Point of View – POV): Máy quay đóng vai trò là đôi mắt của nhân vật, cho khán giả thấy chính xác những gì nhân vật đang nhìn.

Nguyên tắc kết hợp các cỡ cảnh để tạo ra dòng chảy hình ảnh

Trong quay phim, bạn không nên chỉ sử dụng một cỡ cảnh duy nhất. Tuy nhiên, việc chuyển đổi cần tuân theo các quy tắc để tránh gây khó chịu cho người xem:

• Quy tắc 30 độ: Khi chuyển từ cỡ cảnh này sang cỡ cảnh khác của cùng một chủ thể, máy quay nên di chuyển một góc ít nhất 30 độ. Nếu bạn giữ nguyên góc mà chỉ đổi cỡ cảnh (ví dụ từ Trung cảnh sang Cận cảnh hẹp), hình ảnh dễ bị giật (Jump cut).
• Quy tắc 180 độ: Đảm bảo máy quay luôn nằm ở một bên của trục hành động giữa hai nhân vật. Việc vi phạm quy tắc này sẽ làm khán giả mất phương hướng về vị trí của các nhân vật.

Trình tự cỡ cảnh kinh điển: Một trình tự thông thường sẽ là: Toàn cảnh (Giới thiệu không gian) -> Trung cảnh (Giới thiệu hành động/lời thoại) -> Cận cảnh (Nhấn mạnh cảm xúc).

Ứng dụng cỡ cảnh trong các loại hình video hiện nay

• Trong quay phim TVC quảng cáo:

Cỡ cảnh trung cảnh hẹp (MCU) và cận cảnh đặc tả (ECU) thường xuyên được sử dụng để làm nổi bật tính năng sản phẩm và sự hài lòng trên gương mặt diễn viên.

• Trong quay phim sự kiện:

Người quay phim cần linh hoạt chuyển đổi giữa Toàn cảnh (để lấy không khí hội trường) và Trung cảnh/Cận cảnh (để lấy khoảnh khắc lãnh đạo phát biểu hoặc khách mời vỗ tay).

• Trong sáng tạo nội dung TikTok/Reels:

Vì màn hình điện thoại nhỏ, các cỡ cảnh Trung cảnh (MS) và Cận cảnh (CU) được ưu tiên hơn để người xem dễ dàng quan sát chủ thể và biểu cảm trong thời gian ngắn.

Right Media – Đơn vị làm chủ ngôn ngữ hình ảnh và cỡ cảnh chuyên nghiệp

Tại Right Media, chúng tôi hiểu rằng việc bấm máy chỉ là một phần nhỏ, việc lựa chọn cỡ cảnh nào để kể câu chuyện của khách hàng một cách hiệu quả nhất mới là đẳng cấp của một Production House.

• Sự tận tâm mang lại sự an tâm tuyệt đối: Mỗi khung hình được Right Media sản xuất đều là kết quả của quá trình nghiên cứu kịch bản kỹ lưỡng. Chúng tôi tỉ mỉ trong việc sắp đặt từng cỡ cảnh để đảm bảo thông điệp thương hiệu được truyền tải một cách tinh tế và mạnh mẽ nhất. Khách hàng luôn cảm thấy an tâm khi dự án được thực hiện bởi đội ngũ am hiểu sâu sắc về ngôn ngữ điện ảnh.
• Mức chi phí cạnh tranh và minh bạch: Chúng tôi cung cấp dịch vụ sản xuất video trọn gói với mức giá tối ưu nhất. Sự minh bạch thể hiện qua việc báo giá chi tiết từng hạng mục, từ nhân sự vận hành máy quay đến thiết bị hậu kỳ, giúp doanh nghiệp dễ dàng quản lý ngân sách.
• Hỗ trợ nhiệt tình, tư vấn chuyên sâu: Bạn không cần phải là một chuyên gia về quay phim. Đội ngũ của Right Media sẽ tư vấn nhiệt tình cho bạn nên sử dụng cỡ cảnh nào cho từng đoạn phim để đạt hiệu quả chuyển đổi cao nhất, từ phim doanh nghiệp cho đến TVC quảng cáo.
• Trang thiết bị hiện đại: Với hệ thống máy quay 4K/6K và các loại ống kính đa dạng (Prime, Zoom, Macro), Right Media tự tin đáp ứng mọi yêu cầu về cỡ cảnh, từ những cảnh cực toàn hùng vĩ đến những cảnh đặc tả chi tiết siêu nhỏ.

Việc am hiểu về các cỡ cảnh chính là bước đầu tiên để bước chân vào thế giới sản xuất video chuyên nghiệp. Mỗi cỡ cảnh là một viên gạch xây dựng nên cảm xúc và thông điệp của bộ phim. Đừng ngần ngại thử nghiệm các góc máy và độ rộng khung hình khác nhau để tìm ra cách kể chuyện độc đáo nhất cho mình.

Nếu bạn đang tìm kiếm một đơn vị có thể biến những ý tưởng của mình thành những thước phim chuyên nghiệp với sự vận dụng bậc thầy về cỡ cảnh và ngôn ngữ hình ảnh, hãy để Right Media đồng hành cùng bạn.