Tìm hiểu sơ lược về ngành quay phim điện ảnh

Ngành quay phim điện ảnh (Cinematography) là một trong những lĩnh vực đang nhận được nhiều sự quan tâm, đặc biệt trong bối cảnh điện ảnh, truyền hình và các nền tảng sáng tạo nội dung đang ngày phát triển mạnh. Mỗi góc máy, mỗi nguồn sáng đều góp phần dẫn dắt cảm xúc người xem, tạo nên chiều sâu và bản sắc riêng cho tác phẩm điện ảnh. Nhưng để làm tốt điều này chắc chắn là cả một hành trình dài, đòi hỏi sự kết hợp chặt chẽ giữa tư duy sáng tạo, kiến thức kỹ thuật của cả một đội ngũ.

Ngành quay phim điện ảnh ra đời từ khi nào?

Ngành quay phim điện ảnh ra đời gần như song song với sự xuất hiện của điện ảnh vào cuối thế kỷ XIX. Năm 1895, những thước phim đầu tiên của anh em nhà Lumière trong bộ phim tài liệu ngắn La Sortie de l’usine Lumière à Lyon” (Công nhân rời khỏi nhà máy Lumière) đánh dấu cột mốc khai sinh điện ảnh, khi việc quay phim chủ yếu dừng lại ở ghi hình đời sống bằng máy quay cố định. Ở giai đoạn này, quay phim chưa được xem là một ngành nghề độc lập mà chỉ mang tính kỹ thuật đơn thuần.

Máy quay phim đầu tiên trên thế giới được phát minh bởi Thomas Edison và công sự vào năm 1891.

Bước sang đầu thế kỷ XX, đặc biệt từ thập niên 1910–1920, khi phim truyện phát triển mạnh mẽ, quay phim điện ảnh dần được định hình như một lĩnh vực chuyên môn riêng. Người quay phim (Camera Operator) không chỉ vận hành máy quay mà còn tham gia xây dựng bố cục khung hình, ánh sáng và chuyển động máy nhằm phục vụ câu chuyện. Từ đây, hình ảnh bắt đầu mang tính biểu đạt và cảm xúc rõ rệt hơn.

Đến thập niên 1920 trở đi, khái niệm Cinematography được xác lập rõ ràng trong ngành điện ảnh. Vai trò Đạo diễn hình ảnh (Director of Photography – DOP) ra đời, chịu trách nhiệm toàn bộ phần hình ảnh và phong cách thị giác của bộ phim. Ngành quay phim điện ảnh từ đó trở thành một yếu tố cốt lõi, góp phần định hình ngôn ngữ và giá trị nghệ thuật của điện ảnh hiện đại.

Ngành quay phim điện ảnh bao gồm những vị trí công việc nào?

Ngành quay phim điện ảnh không chỉ có một người cầm máy, mà là cả một bộ phận hình ảnh phối hợp chặt chẽ để tạo nên những thước phim hoàn chỉnh, không chỉ đẹp mắt mà còn có chiều sâu, giàu cảm xúc, thể hiện rõ được nội tâm nhân vật và truyền tải ý đồ kịch bản. Tùy quy mô dự án, các vị trí có thể tách biệt hoặc kiêm nhiệm.

Mỗi vị trí trong ngành quay phim đều đóng vai trò quan trọng để tạo nên thước phim hoàn chỉnh, thẩm mỹ cao, giàu cảm xúc 

Các vị trí cơ bản mà những người đang có dự định theo đuổi ngành quay phim có thể tham khảo:

• Director of Photography (DOP): Người chịu trách nhiệm toàn bộ phần hình ảnh của bộ phim, quyết định phong cách thị giác và làm việc trực tiếp với đạo diễn, biên kịch và nhà sản xuất.
• Camera Operator: Người trực tiếp vận hành máy quay, thao tác ống kính và các chuyển động máy theo định hướng của DOP.
• Focus Puller (1st AC): Phụ trách lấy nét chính xác cho từng cảnh quay, đặc biệt quan trọng trong các cảnh chuyển động và khẩu độ lớn.
• Camera Assistant (2nd AC): Hỗ trợ kỹ thuật cho bộ phận camera, quản lý thiết bị, thay ống kính và slate trên phim trường.
• Gaffer: Thuộc bộ phận ánh sáng, chịu trách nhiệm triển khai hệ thống đèn theo ý đồ hình ảnh của DOP.
• Grip: Phụ trách thiết bị hỗ trợ máy quay và chuyển động máy, đảm bảo độ ổn định và an toàn khi quay.

Theo đuổi ngành quay phim có có dễ không?

Ngành quay phim điện ảnh đòi hỏi sự kết hợp chặt chẽ giữa kiến thức kỹ thuật và tư duy nghệ thuật. Người làm nghề cần hiểu rõ về các thiết bị từ máy quay, ống kính, các thông số như FPS, khẩu độ, ISO để kiểm soát hình ảnh một cách chính xác trong mọi điều kiện quay. Đây là nền tảng giúp đảm bảo chất lượng hình ảnh ổn định và phù hợp với kịch bản, đáp ứng mong muốn của biên kịch hay nhà sản xuất.

Muốn theo đuổi ngành quay phim thì không chỉ cần có kỹ thuật mà còn cần hiểu về bố cục, tư duy nghệ thuật 

Bên cạnh yếu tố kỹ thuật, quay phim điện ảnh yêu cầu khả năng cảm nhận và xử lý ánh sáng điện ảnh, bố cục khung hình và cách kể chuyện bằng hình ảnh. Mỗi khung hình không chỉ cần đẹp mà còn phải có ý nghĩa, có chiều sâu, góp phần dẫn dắt cảm xúc và nhịp điệu của câu chuyện. Khả năng cảm nhận màu sắc và chuyển động cũng đóng vai trò quan trọng trong việc tạo nên phong cách thị giác riêng. Một bộ phim có cảnh đẹp có thể đạt ít nhất 40% thành công, rất dễ viral trong thời điểm hiện tại.

Đây là nhóm ngành có những đặc thù riêng với cường độ làm việc cao, thời gian kéo dài và môi trường phim trường nhiều áp lực. Công việc này mang tính tập thể, yêu cầu sự linh hoạt, kỷ luật và khả năng thích ứng nhanh với những thay đổi trong quá trình sản xuất. Con đường phát triển có thể chậm, nhưng khi người quay phim có thể xây dựng được phong cách hình ảnh cá nhân sẽ yếu tố tạo nên lợi thế khác biệt trong ngành mang đến rất nhiều cơ hội phát triển mạnh mẽ.

Ngành quay phim đòi hỏi vừa có lý thuyết, vừa phải thực chiến song song 

Tuy nhiên, ngành quay phim điện ảnh đòi hỏi trải nghiệm thực tế nhiều hơn lý thuyết, bởi kỹ năng và bản lĩnh nghề nghiệp chỉ thực sự được hình thành qua từng dự án cụ thể. Vì vậy, nếu muốn theo đuổi con đường này một cách nghiêm túc, người học cần trực tiếp tham gia môi trường phim trường để rèn luyện không chỉ khả năng vận hành máy quay mà còn phát triển tư duy hình ảnh và góc nhìn nghệ thuật điện ảnh.