Những kỹ năng quay phim cơ bản chính là nền tảng vững chắc giúp bạn tự tin tạo ra những video chuyên nghiệp và hấp dẫn, dù chỉ với một chiếc máy ảnh hay thậm chí là điện thoại thông minh. Đặc biệt đối với người mới, việc nắm vững các nguyên tắc cốt lõi này không chỉ giúp cải thiện chất lượng sản phẩm mà còn định hình phong cách cá nhân. Bài viết này sẽ là kim chỉ nam, tổng hợp đầy đủ và chi tiết nhất những kỹ năng cần thiết để bạn bắt đầu hành trình trở thành một nhà quay phim thực thụ.
Các kỹ năng quay phim cơ bản cho người mới bắt đầu
Sau khi có kịch bản chi tiết, bước tiếp theo là biến câu chữ thành những thước phim sống động. Với người mới bắt đầu, việc nắm vững kỹ năng quay video cơ bản sẽ giúp bạn dễ dàng hơn trong việc quay dựng, bắt được những khoảng khắc “đáng giá” giúp video thu hút, hấp dẫn.
Dưới đây chúng tôi sẽ hướng dẫn các kỹ năng cơ bản nhất, tiếp thêm động lực cho bạn tạo ra “tác phẩm” như ý dù chỉ mới chân ướt, chân ráo bước vào nghề:
1. Giữ máy ổn định và chống rung
Đây là yếu tố tiên quyết quyết định sự chuyên nghiệp của một video. Một thước phim rung lắc, không ổn định sẽ gây khó chịu cho người xem và làm giảm chất lượng nội dung. Chính vì vậy bạn cần đặc biệt lưu ý:
- Tư thế cầm máy đúng: Hãy cầm máy bằng cả hai tay. Một tay giữ thân máy, tay còn lại đỡ ống kính. Khuỷu tay nên khép sát vào người để tạo thành một điểm tựa vững chắc. Khi di chuyển, hãy bước đi một cách nhẹ nhàng, uyển chuyển, gót chân chạm đất trước rồi mới đến mũi chân để giảm thiểu tối đa rung động.
- Tận dụng điểm tựa: Tựa lưng, khuỷu tay vào tường, cây cối hoặc một bề mặt ổn định để tăng sự cố định khi cầm máy. Việc này giúp giảm đáng kể sự mỏi tay và các rung động không mong muốn.
- Sử dụng thiết bị hỗ trợ: Đầu tư một chiếc chân máy (tripod) là điều cần thiết. Tripod giúp bạn cố định máy hoàn toàn, rất lý tưởng cho các cảnh quay tĩnh, phỏng vấn hoặc lia máy. Đối với các cảnh quay chuyển động, gimbal sẽ là trợ thủ đắc lực giúp chống rung một cách mượt mà và chuyên nghiệp.
2. Bố cục khung hình
Bố cục là cách bạn sắp xếp các yếu tố trong khung hình để tạo ra một hình ảnh hài hòa, có chiều sâu và thu hút thị giác. Với người mới bắt đầu học quay dựng, hãy nắm rõ:
- Quy tắc 1/3 (Rule of Thirds): Đây là quy tắc vàng trong nhiếp ảnh và quay phim. Hãy tưởng tượng có hai đường kẻ dọc và hai đường kẻ ngang chia khung hình của bạn thành 9 phần bằng nhau. Thay vì đặt chủ thể chính vào ngay giữa khung hình, hãy đặt chúng vào các điểm giao nhau của những đường kẻ này (gọi là điểm mạnh). Điều này tạo ra một bố cục cân đối, tự nhiên và dễ chịu hơn cho mắt người xem.
- Đường dẫn (Leading Lines): Tận dụng các đường thẳng tự nhiên trong bối cảnh như con đường, hàng rào, bờ sông… để tạo thành những đường dẫn hướng mắt người xem vào chủ thể chính. Kỹ thuật này giúp tạo chiều sâu và sự tập trung cho cảnh quay.
- Khung trong khung (Frame within a Frame): Sử dụng các yếu tố trong cảnh quay như ô cửa sổ, vòm cây, khung cửa… để tạo ra khung tự nhiên và hài hoà bao quanh chủ thể. Điều này không chỉ tăng tính thẩm mỹ mà còn giúp làm nổi bật chủ thể một cách tinh tế.
3. Cỡ cảnh và góc quay
Việc thay đổi cỡ cảnh và góc quay giúp video của bạn trở nên đa dạng, không bị nhàm chán và truyền tải được nhiều ý đồ, cảm xúc khác nhau. Một số mẹo như sau:
Các cỡ cảnh (Shot Sizes):
- Toàn cảnh (Wide Shot/Long Shot): Thường dùng để giới thiệu bối cảnh, không gian nơi câu chuyện diễn ra.
- Trung cảnh (Medium Shot): Quay từ thắt lưng trở lên, giúp người xem thấy được ngôn ngữ cơ thể của nhân vật và một phần bối cảnh xung quanh.
- Cận cảnh (Close-up): Tập trung vào khuôn mặt để lột tả cảm xúc, biểu cảm của nhân vật.
- Đặc tả (Extreme Close-up): Quay rất gần một chi tiết cụ thể (đôi mắt, giọt nước mắt,…) để nhấn mạnh tầm quan trọng của nó.
Các góc quay (Camera Angles):
- Góc máy ngang tầm mắt (Eye-level): Tạo cảm giác tự nhiên, chân thực, như thể người xem đang trực tiếp chứng kiến sự việc.
- Góc máy cao (High-angle): Máy quay đặt từ trên cao nhìn xuống, thường khiến chủ thể trông nhỏ bé, yếu đuối hoặc diễn tả cái nhìn bao quát.
- Góc máy thấp (Low-angle): Máy quay đặt từ dưới thấp nhìn lên, làm cho chủ thể trở nên to lớn, quyền lực và hùng vĩ hơn.
4. Di chuyển máy quay
Chuyển động máy quay một cách có chủ đích sẽ giúp thước phim của bạn sống động và mượt mà hơn rất nhiều so với việc chỉ đứng yên một chỗ. Các kỹ thuật di chuyển máy quay cơ bản:
- Lia máy (Pan): Quay máy theo chiều ngang từ trái sang phải hoặc ngược lại. Thường dùng để giới thiệu một không gian rộng lớn hoặc theo dõi một chủ thể đang di chuyển.
- Quét máy (Tilt): Quay máy theo chiều dọc từ trên xuống dưới (Tilt down) hoặc từ dưới lên trên (Tilt up). Thường dùng để khám phá một vật thể cao lớn hoặc tạo sự bất ngờ.
- Zoom (Thu/Phóng): Thay đổi tiêu cự ống kính để phóng to hoặc thu nhỏ chủ thể. Tuy nhiên, nên hạn chế zoom kỹ thuật số (digital zoom) vì nó làm giảm chất lượng hình ảnh. Thay vào đó, hãy di chuyển cơ thể (Dolly in/out) để có hiệu ứng tự nhiên hơn.
- Di chuyển theo chủ thể (Tracking shot): Máy quay di chuyển song song theo chủ thể, giúp người xem có cảm giác như đang đồng hành cùng nhân vật.
5. Ánh sáng và Âm thanh
Ánh sáng: Ánh sáng tốt là chìa khóa cho một video chất lượng cao:
- Tận dụng ánh sáng tự nhiên: Thời điểm ngay sau khi mặt trời mọc và trước khi mặt trời lặn thường sẽ cung cấp nguồn sáng mềm mại, ấm áp, lý tưởng cho việc quay phim. Dựa vào kế hoạch quay, bạn hãy tận dụng ánh sáng mặt trời thay vì đèn để thu được những thước phim tự nhiên nhất. Tuy nhiên trường hợp thời tiết không phù hợp, việc sử dụng ánh sáng từ công cụ hỗ trợ cũng rất cần thiết.
- Tránh quay ngược sáng: Không nên để chủ thể đứng trước một nguồn sáng mạnh (cửa sổ, mặt trời) vì sẽ khiến họ bị tối đen. Người quay phim cần hướng dẫn người mẫu, điều chỉnh sản phẩm,… để tránh trường hợp ngược sáng khiến video không chuyên nghiệp, làm người xem khó chịu khi thưởng thức video.
- Nguyên tắc ánh sáng 3 điểm: Một kỹ thuật chiếu sáng cơ bản bao gồm: Đèn chính (Key light), đèn phụ (Fill light) và đèn viền (Backlight) để làm nổi bật chủ thể khỏi phông nền và tạo khối cho khuôn mặt. Kỹ thuật này được áp dụng cho những cảnh quay trong nhà, trong phim trường thiếu ánh sáng tự nhiên.
Âm thanh: Âm thanh chiếm đến 50% sự thành công của một video. Hình ảnh đẹp mà âm thanh tệ cũng sẽ phá hỏng trải nghiệm người xem:
- Sử dụng micro rời: Micro tích hợp trên máy ảnh/điện thoại thường có chất lượng không cao. Hãy đầu tư một chiếc micro cài áo cho phỏng vấn hoặc micro shotgun để thu âm thanh định hướng tốt hơn.
- Kiểm soát môi trường: Chọn địa điểm quay yên tĩnh, tránh tiếng ồn từ xe cộ, gió, tiếng vang trong phòng…
Trên đây là những kỹ năng quay phim cơ bản cho người mới, bạn đọc có thể tham khảo. Việc tìm hiểu lý thuyết thật kỹ trước khi thực hành sẽ giúp bạn dễ dàng hơn trong việc điểu khiển máy quay, điện thoại,… sao cho bắt trọn những khoảnh khắc đẹp nhất, giúp video thu hút và hấp dẫn hơn.
Một số lưu ý khi quay phim dành cho người mới
Bên cạnh việc trau dồi các kỹ năng quay phim cơ bản, người mới bắt đầu cũng cần ghi nhớ những lưu ý quan trọng để tránh các lỗi không đáng có. Một số lưu ý không thể bỏ qua:
- Luôn lên kế hoạch trước khi quay: Đừng cầm máy lên và quay một cách ngẫu hứng. Thay vào đó bạn hãy dành thời gian lên ý tưởng, viết kịch bản phân cảnh để việc quay phim đỡ tốn thời gian, công sức và tiền bạc.
- Kiểm tra thiết bị kỹ càng: Trước mỗi buổi quay, hãy đảm bảo pin đã được sạc đầy, thẻ nhớ còn đủ dung lượng, các thiết bị hoạt động bình thường. Tránh trường hợp đang thực hiện các cảnh quay quan trọng mà các thiết bị quay hết pin, hết dung lượng,… Đây sẽ là sai sót không đáng có làm ảnh hưởng đến buổi quay phim, chất lượng video.
- Quay dài hơn dự kiến: Luôn quay mỗi cảnh dài hơn một chút ở cả đầu và cuối (khoảng 5 – 10 giây). Điều này sẽ cho bạn nhiều không gian và lựa chọn hơn trong quá trình dựng phim.
- Sử dụng hiệu ứng vừa đủ: Các hiệu ứng chuyển cảnh, zoom đột ngột chỉ nên được sử dụng khi thực sự cần thiết và có mục đích rõ ràng. Việc sử dụng quá nhiều sẽ khiến video của bạn trở nên rối rắm và thiếu chuyên nghiệp.
- Tìm hiểu và học sử dụng phần mềm dựng phim: Quay phim chỉ là một nửa quá trình làm video, nửa còn lại và cũng rất quan trọng nằm ở giai đoạn hậu kỳ. Học cách sử dụng một phần mềm dựng phim cơ bản như CapCut, DaVinci Resolve, Adobe Premiere sẽ giúp bạn cắt ghép, chỉnh màu, thêm nhạc và hoàn thiện sản phẩm của mình.
- Liên tục thực hành và cải thiện kỹ năng: Lý thuyết chỉ là nền tảng, cách tốt nhất để thành thạo các kỹ năng quay phim cơ bản là hãy cầm máy lên và quay thật nhiều. Bạn đừng ngại thử nghiệm, mắc lỗi và học hỏi từ chính những sai lầm đó.
Bằng cách nắm vững những kỹ năng quay phim cơ bản được trình bày trong bài viết này, bạn đã có trong tay những viên gạch đầu tiên để xây dựng nên nền móng vững chắc. Hãy bắt đầu từ những điều nhỏ nhất, liên tục thực hành và đừng ngần ngại sáng tạo, những thước phim ấn tượng và chuyên nghiệp sẽ sớm nằm trong tầm tay của bạn.
Vietnamese 
English 
